صنعت گردشگری امروزه در دنیا یکی از بهترین منابع درآمد و تبادلات فرهنگی بین کشورها است.گردشگری به صورت امروزی در زمان انقلاب صنعتی از سال 1750 تا 1850 میلادی به وجود آمد و توماس کوک انگلیسی در سال 1845 میلادی اولین آژانس مسافرتی را در کشور انگلیس افتتاح نمود.همچنین اولین آژانس گردشگری ایران به نام ایران تور در تهران و در سال 1319 و اولین آژانس مسافرتی برادران مهاجری در سال 1325_1324 همزمان با شروع فعالیت های پروازی هواپیمایی در کشور شروع به کار نمود البته فعالیت آژانس های مسافرتی به سبک امروزی تقریباَ از سال 1330 در ایران آغاز شده است.در این نوشتار قصد داریم ضوابط و شرایط قانونی تاسیس شرکت های آژانس هواپیمایی را مورد مطالعه قرار دهیم.

• اهداف آژانس هواپیمایی به شرح ذیل می باشد:
_شناخت نیازهای مشتری
_ارائه راه حل مناسب برای رفع این نیازها
_کسب رضایت منطقی مشتری و حفظ آن
_فروش ،کسب درامد و افزایش سود متعارف
_نظارت بر حسن اجرای ارائه خدمات

• دفتر خدمات مسافرتی چیست؟
فراهم کردن مکان و موقعیتی مناسب برای مراجعه مشتری است. وظیفه چنین دفتری آماده سازی امکان ذخیره جا در یک برنامه تور، رزرو یک صندلی هواپیما یا تخت هتل و نظایر آن است.این دفتر همچنین منبعی بر اطلاعاتی برای مشتریان به حساب می آید که مشاوره و راهنمایی هایی را برای گذران بهتر سفر در اختیار ایشان قرار می دهد. کارکنان این دفاتر متخصصینی هستند که نسبت به محصول عرضه شده از سوی موسسه خود اشراف کامل دارند.

• انواع دفتر خدمات مسافرتی:
به استناد بند های « الف-ب-پ» ماده یک آیین نامه نظارت بر تاسیس و فعالیت دفترهای خدمات مسافرتی ، سیاحتی، جهانگردی و زیارتی مصوب هیات محترم وزیران دفاتر خدماتی به 3 دسته تقسیم می شوند:
بند الف) دفتر خدمات مسافرتی: که در زمینه تنظیم برنامه های مسافرتی،فروش بلیط مسافرت، ذخیره مکان و هرگونه اقدام دیگر مربوط به خدمات ترابری مسافر به طور مستقیم یا غیر مستقیم با رعایت قوانین و مقررات راه و ترابری فعالیت می نماید.
بند ب)دفتر خدمات سیاحتی –جهانگردی: که در زمینه اخذ روادید ، تنظیم و انجام مسافرت گروهی داخلی و خارجی ، ذخیره مکان و هرگونه خدمات ایرانگردی و جهانگردی با رعایت قوانین و مقررات ایرانگردی و جهانگردی فعالیت می کنند.
بند پ)دفتر خدمات زیارتی : که در زمینه ثبت نام ، تنظیم و انجام مسافرت های زیارتی به داخل و خارج از کشور، ذخیره مکان و هرگونه خدمات زیارتی با رعایت قوانین و مقررات حج و زیارت فعالیت می کند.

• مرجع صدور مجوز دفاتر:
مطابق ماده 2 آیین نامه در صورتی که شخص حقیقی یا حقوقی بخواهد به انجام خدمات موضوع بند (الف) ماده یک آیین نامه نظارت بر تاسیس و فعالیت دفتر های خدمات مسافرتی ، سیاحتی، جهانگردی و زیارتی بپردازد باید مجوز مربوط را از وزارت راه و ترابری اخذ نماید و هر شخص حقیقی یا حقوقی که قصد انجام خدمات موضوع بند های (ب) و(پ) ماده یک آیین نامه را دارد باید مجوز لازم را از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی کسب نماید.
⃰ ماده سوم آیین نامه بیان می دارد: کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی که اقدام به فعالیت های مسافرتی ، سیاحتی ، جهانگردی و زیارتی می کنند موظفند حسب مورد مجوزهای لازم را مطابق مواد این آیین نامه از مرجع مربوطه اخذ کنند، در غیر این صورت نیروی انتظامی با معرفی مرجع مربوطه از فعالیت آنان ممانعت به عمل آورده و متخلفان را به محاکم دادگستری دلالت می کند.
تبصره: صدور کلیه مجوزهای موضوع این ماده برای یک شخص نیز بلامانع است.

• شرایط اشخاص حقیقی و حقوقی متقاضی صدور مجوز:
بر اساس ماده 4 آیین نامه اخذ مجوز برای دفاتر ارائه دهنده خدمات مسافرتی، سیاحتی-جهانگردی و زیارتی از سوی اشخاص حقیقی وحقوقی ممکن است .در بند الف این ماده ، ضوابط کلی به شرح ذیل است:

• ارائه محل مناسب برای دفتر کار
• معرفی مدیر فنی
• ارائه نام و نشان دفتر
• سپردن تضمین (مطابق ماده 10 آیین نامه متقاضی مجوز تاسیس دفتر مکلف است تضمین معتبر به میزان حداقل پنجاه میلیون ریال برای هر مجوز به مرجع صدور مجوز به عنوان حسن انجام کار و تضمین تعهد تسلیم نماید.
توضیح این ماده نیز تاکید می کند مبلغ تضمین هر دو سال یک بار با توجه به شاخص تورم اعلام شده از بانک مرکزی ایران توسط مرجع صدور مجوز قابل افزایش است.)
در بند ب ماده 4 دو شرط برای اشخاص حقوقی که می توانند مبادرت به اخذ مجوز کنند وجود دارد :

• تابعیت ایران
• ارتباط با موضوع فعالیت شخص حقوقی با فعالیت های موضوع آیین نامه
در بند پ ماده 4 نیز شرایط ذیل برای اشخاص حقیقی متقاضی دریافت مجوز دفاتر در نظر گرفته شده است:
1- متدین به دین اسلام یا سایر ادیان به رسمیت شناخته شده در قانون اساسی
2- تابعیت ایران
3- ارائه گواهی عدم سوء پیشینه کیفری
4- داشتن حداقل مدرک تحصیلی کارشناسی
5- داشتن حداقل 25 سال سن
6- عدم اعتیاد به مواد مخدر بنا به تایید مراجع ذیصلاح
7- داشتن کارت پایان خدمت نظام وظیفه یا معافیت از آن برای متقاضیان مرد
8- نداشتن اشتغال دیگر که مانع فعالیت مورد نظر باشد
9- داشتن حداقل 3سال سابقه کار مفید مرتبط با موضوع فعالیت  و صلاحیت شغلی
تبصره: مجوز تاسیس و فعالیت دفتر برای اتباع بیگانه فقط در قالب اشخاص حقوقی با رعایت قوانین  و مقررات مربوط صادر می شود.
براساس ماده 5 آیین نامه _وزارتخانه های فرهنگ وارشاد اسلامی و راه وترابری حسب مورد نظر مرجع ذیصلاح را در خصوص صلاحیت داوطلبان کسب می نمایند.
تبصره این ماده: دستگاه های مورد استعلام موظفند پاسخ نظر خواهی موضوع این ماده را حداکثر تا پانزده روز اعلام نمایند و عدم پاسخگویی در مدت یاد شده به عنوان موافقت آن دستگاه تلقی می شود.
⃰ طبق ماده 6 آیین نامه تاسیس آژانس های هواپیمایی جانبازان بیش از 25 % با داشتن توانایی جسمی و آزادگان و رزمندگان جنگ تحمیلی با بیش از دو سال سابقه حضور داوطلبانه در جبهه و خانواده های شاهد با معرفی مرجع مربوطه و داوطلبان بومی و فارغ التحصیلان دانشکده های ایرانگردی و جهانگردی و رشته های مرتبط با داشتن شرایط کامل این آیین نامه از نظر نوبت اعطای مجوز تاسیس دفتر اولویت دارند.

• به موجب ماده 7 آیین نامه ، متقاضیان تاسیس دفتر باید محلی را با شرایط زیر جهت انجام فعالیت خود به تشخیص مرجع صدور مجوز تعیین کنند:
1- مساحت دفتر 40الی 70 متر مربع (با توجه به میزان تقاضا و موقعیت به تشخیص مرجع صدور مجوز)
2- دفتر خدماتی باید کاربری تجاری یا اداری داشته باشد
3- ارائه مدرک معتبر رسمی مبنی بر تصرف مالکانه یا استیجاری
به موجب ماده 16 آیین نامه تغییر محل دفتر بدون موافقت مرجع صادر کننده مجوز ممنوع است و تخلف از این ماده موجب تعطیلی دفتر جدید و تعلیق مجوز تا اخذ موافقت از مرجع صادر کننده مجوز می شود.
ماده 13 آیین نامه ،متقاضی باید نام دفتر و نشان آن را به مرجع صدور مجوز ارائه دهد.تا پس از تایید مورد استفاده قرار دهد؛تغییر نام و نشان دفتر نیز بدون اخذ تاییدیه از مرجع صدور مجوز ممنوع است مطابق تبصره ماده 13 آیین نامه، نام و نشان باید مفهومی متناسب با فعالیت دفتر داشته باشد و از نام های غیر فارسی و غیر متعارف اشتفاده نشود.
همچنین مطابق ماده 8 آیین نامه، متقاضیان تاسیس دفتر باید یک نفر را به عنوان مدیر فنی به مراجع مربوط حسب مورد معرفی کنند.

• مدیر فنی ضمن دارا بودن شرایط بند پ ماده 4 آیین نامه باید شرایط زیر را نیز داشته باشد:
الف_آشنایی کامی به یکی از زبان های خارجی ترجیحا انگلیسی و در مورد متقاضیان دفاتر خدمات زیارتی ترجیحا عربی
ب_ارائه گواهی نامه فارغ التحصیلی از آموزشگاه ها و مراکز آموزش عالی و مدارس حرفه ای خدمات مسافرتی و سیاحتی - جهانگردی یا مراکز آموزشی وزارتخانه های مرتبط ؛همچنین ،فعالیت اتباع خارجی در سمت مدیر فنی منوط به دارا بودن پروانه معتبر اشتغال و تایید صلاحیت فنی آنها به وسیله مرجع صادر کننده مجوز است.
⃰ طبق ماده 9 آیین نامه دارندگان مجوز یا مدیران عامل اشخاص حقوقی ،در صورت دارا بودن شرایط ماده 8 آیین نامه می توانند به عنوان مدیر فنی همان دفتر تعیین شوند؛مدیر فنی در هر حال نمی تواند مدیر فنی بیش از یک دفتر باشد و موظف است تمام وقت در محل دفتر حاضر باشد.

• وظایف مدیران فنی:
1_برنامه ریزی:
به معنای تفکر پیشاپیش و پیش بینی راه حل های احتمالی آینده است.فرآیند برنامه ریزی می بایست در جهت اهداف کلی آژانس و در قالب چهارچوب و قوانین سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری باشد
2_سازماندهی:
به معنای فراهم آوردن امکانات و وسایل مورد نیاز ، ایجاد روابط کاری، مسئولیت ها و اختیارات به نحو مطلوب و موثر
3_راهبری:
به معنای اداره،مدیریت، راهنمایی و هدایت نیروهای تحت سر پرستی است با هماهنگی مدیر
4_کنترل و نظارت:
به معنای اطمینان از اجرای سیاست ها و برنامه های سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی ، و گردشگری ،ارزیابی عملکرد نیروهای تحت سرپرستی و مقایسه نتایج به دست آمده با نمتایج مورد انتظار و بررسی علل مغایرت آنها
⃰ بر اساس ماده 14 آیین نامه پس از آنکه مرجع صدور مجوز شرایط متقاضی طبق بندهاید (ب) و (پ) ماده 4 آیین نامه را احراز کرد،موافقت اولیه ای را برای تاسیس دفتر خدماتی صادر می کند.متقاضی از تاریخ صدور موافقت اولیه سه ماه فرصت دارد مکان، نام ،نشان و مدیر فنی واجد شرایط را به مرجع صدور مجوز اعلام کند.در غیر این صورت موافقت اولیه منقضی خواهد بود.